Bardolino is de herkomstbenaming voor rode wijn en rosé van de oostoever van het Gardameer, gemaakt in 16 gemeenten in de provincie Verona van Corvina veronese en Rondinella. De wijn werd bij presidentieel decreet van 28 mei 1968 erkend als gecontroleerde oorsprongsbenaming, en de regels werden voor het laatst gewijzigd bij ministerieel decreet van 2 april 2021, dat drie subzones aan het etiket toevoegde.
De naam omvat meer stijlen dan de meeste bezoekers verwachten. Zeven wijnen mogen wettelijk Bardolino heten: Bardolino, Bardolino Classico, Bardolino Chiaretto, Bardolino Classico Chiaretto, Bardolino Chiaretto Spumante, Bardolino Novello en Bardolino Classico Novello. De Chiaretto, een lichte rosé, is volgens het consortium zelf de wijn die de herkomstbenaming vertegenwoordigt.
Wat er in de fles gaat
De blend ligt vast in het productiereglement en wordt niet aan de producent overgelaten. Corvina veronese, ook Cruina of Corvina genoemd, maakt 35 tot 95 procent uit, en tot 20 procent van de druif Corvinone mag een even groot deel Corvina vervangen. Rondinella maakt 5 tot 40 procent uit.
Tot 20 procent van het totaal mag afkomstig zijn van andere niet-aromatische blauwe druivenrassen die voor de provincie Verona zijn toegestaan, met een maximum van 10 procent per ras. Molinara is de uitzondering en mag tot 15 procent gaan, en daarom zie je die druif nog op oudere flessen en bij traditionele producenten.
Druiven voor Bardolino moeten een natuurlijk alcoholgehalte van minimaal 9,5 volumeprocent halen, en de maximale opbrengst is 12 ton druiven per hectare gespecialiseerde wijngaard, met in uitzonderlijk goede jaren een overschrijding van maximaal 20 procent die wel binnen de limiet moet worden teruggebracht. Voor wijngaarden die zijn aangeplant sinds het reglement werd goedgekeurd, zijn alleen spalier en de schuine pergola als leisysteem toegestaan, met een minimale dichtheid van 3300 stokken per hectare.
Chiaretto, en hoe de rosé wordt gemaakt
Chiaretto is een lichte rosé van dezelfde inheemse druiven, als rosé gevinifieerd. Het consortium beschrijft de kleur als bloemblaadjesroze of uienschil, met witte bloemen, roos, perzik, granaatappel, citrus en aromatische kruiden in de neus, en een frisse, droge smaak met een duidelijk zilte, minerale toon die het toeschrijft aan de morenebodems.
Er zijn twee traditionele manieren om hem te maken, en de keuze hangt af van het oogstjaar en van de markt. Een producent oogst de druiven voor Chiaretto apart en eerder dan die voor de andere stijlen, of past de salasso-methode toe op most die voor Bardolino bestemd is: hij tapt een hoeveelheid most af uit de maceratiekuip met blauwe druiven en laat die zonder schillen verder gisten.
In beide gevallen staat in het productiereglement dat producenten erop letten de kleur intact te houden, de tonen van klein wild fruit naar voren te laten komen die typisch zijn voor de traditionele druiven van de streek, vooral aardbei en framboos, en een flinke frisheid te bewaren. De mousserende versie, Bardolino Chiaretto Spumante, is uit diezelfde techniek voortgekomen.
Het gebied, en wat Classico betekent
De herkomstbenaming omvat 16 gemeenten aan de kant van Veneto van het morenenamfitheater van het Gardameer, de ring van heuvels die de gletsjers achterlieten die het bekken van het meer uitschuurden. De zuidgrens volgt de buitenste morenenrug en loopt net ten westen van Bussolengo naar het noorden het Adigedal in, volgt de rivier tot Canale di Rivoli Veronese, buigt bij Vezzane di Caprino Veronese af naar het westen, blijft op de hellingen van de Monte Baldo en komt bij Torri del Benaco uit bij het meer.
Zes van die gemeenten vormen de Classico-zone, die al in het oorspronkelijke decreet van 1968 werd erkend: Bardolino, Garda, Lazise, Affi, Costermano en Cavaion. Een fles met Bardolino Classico op het etiket komt uit dat oudere, kleinere gebied. De andere tien gemeenten vormen de bredere zone.
Een van de zes is een curiositeit. Het consortium vermeldt dat het grondgebied van Garda binnen de Classico-zone valt, maar dat de wijnproductie er zeer beperkt is, zodat de plaats die het meer zijn naam gaf maar heel weinig van de wijn levert. Het consortium zelf werd in 1969 opgericht en is daarmee een van de oudste wijnconsortia van Italië.
De drie subzones uit 2021
Het decreet van 2021 erkende drie subzones, elk een cru met eigen afgebakende gemeenten en strengere regels. La Rocca omvat de delen van Bardolino, Castelnuovo del Garda, Garda, Lazise, Peschiera del Garda en Torri del Benaco die binnen de Bardolino-zone vallen: de oever van het meer en het eerste achterland op de fijnere morenenheuvels. Sommacampagna omvat de delen van Bussolengo, Pastrengo, Sommacampagna, Sona en Valeggio sul Mincio binnen de zone, de zuidoostelijke boog van de morenen, die het consortium omschrijft als het warmste en droogste deel van de herkomstbenaming. Montebaldo omvat de delen van Affi, Caprino Veronese, Cavaion Veronese, Costermano sul Garda en Rivoli Veronese binnen de zone, het hoogste en meest landinwaarts gelegen deel, aan de voet van de Monte Baldo, met grotere temperatuurverschillen en meer neerslag.
De regels voor een subzonewijn zijn strenger dan voor Bardolino. De maximale opbrengst daalt van 12 naar 10 ton druiven per hectare, het minimale natuurlijke alcoholgehalte stijgt van 9,5 naar 11 volumeprocent, en het maximale rendement van druiven naar afgewerkte wijn is begrensd op 70 procent: wat tussen 70 en 75 procent ligt, verliest het recht op de herkomstbenaming, en boven 75 procent wordt de hele partij gediskwalificeerd. Aanrijking is helemaal niet toegestaan.
Een subzonewijn mag pas vanaf 1 september van het jaar na de oogst in de verkoop, en dat is de minimale rijping van een jaar die het consortium noemt. Versnijden met wijn uit een andere subzone is toegestaan tot maximaal 15 procent van het totaal.
Voor de naam Montebaldo was een akkoord nodig, omdat de berg deels ook in de provincie Trento ligt. Het consortium van Bardolino sloot er op 20 juni 2019 een met het consortium Vini dei Forti in Avio en het wijnconsortium van Trentino om de geografische naam te delen, zodat een toekomstige subzone Montebaldo aan de kant van Trentino niet is uitgesloten.
Hoe het consortium hem wil schenken
Bardolino is een lichte rode wijn, en het eigen schenkadvies van het consortium behandelt hem ook zo. Het raadt een schenktemperatuur van 14 tot 16 graden Celsius aan en zegt dat hij in de zomer nog koeler kan, rond 12 graden. Het adviseert een middelgroot tulpglas en raadt aan de wijn na het openen 10 tot 15 minuten te laten rusten.
De proefnotitie beschrijft een levendig, helder robijnrood, met fijne aroma's van kers, framboos en klein rood fruit en lichte bloementonen, en een frisse, slanke smaak met zachte tannines, evenwichtige zuren en een droge, fruitige afdronk. Het consortium presenteert hem als een wijn voor de dagelijkse tafel en niet om te bewaren, en zo kun je hem ook het eerlijkst benaderen.
Voor de subzonewijnen verandert dat beeld. Die zijn volgens de beschrijving gericht op concentratie en complexiteit, waarbij het microklimaat van elk gebied een uitgesprokener karakter geeft: een mediterraan klimaat aan de oever in het gebied van La Rocca, waar olijven en citrusvruchten groeien, een gematigd continentaal klimaat bij Sommacampagna, waar het meer de temperatuur minder tempert, en een bergklimaat aan de kant van de Monte Baldo.
Proeven rond het meer
Bardolino wordt gemaakt aan de oever waar de plaatsen aan de oostoever uit deze gids liggen, dus de wijnkelders zijn bereikbaar vanuit je vakantieadres en liggen niet een dag rijden verderop. Het consortium publiceert eigen lijsten van aangesloten kelders en van wijntoerisme-aanbod. Daar begin je het best, en niet bij een boekingssite, omdat het de enige lijst is die aan de herkomstbenaming gekoppeld is.
Uit de regels hierboven volgen twee praktische punten. Ten eerste zegt Classico op het etiket dat de wijn uit de zes oorspronkelijke gemeenten komt; dat is een geografisch gegeven en geen kwaliteitsklasse. Ten tweede betekent de naam van een subzone op het etiket wel strengere regels: een lagere opbrengst, een hogere minimale rijpheid, geen aanrijking en een jaar voordat de wijn in de verkoop mag.
Deze pagina beschrijft de herkomstbenaming en haar regels. Prijzen staan hier niet, omdat het consortium ze niet publiceert en een prijs bij de kelder die in de ene week is gecontroleerd, de week erna al niet meer klopt.
